Słownik

Terminologia stosowana konsekwentnie w całym serwisie. Tam, gdzie termin jest źródłem nieporozumień, mówimy o tym wprost.

4C: Oznaczenie handlowe mini wkładów u producentów japońskich — Zebra sprzedaje serię 4C w grubościach od 0,4 do 1,0 mm, OHTO używa symboli R-4C. Wbrew częstemu wrażeniu nie jest to osobny standard: wkłady 4C mają wymiary formatu D1 i są z nim wymienne. Traktowanie „4C" jako konkurencyjnego formatu to jeden z najczęstszych błędów w opisach sklepowych. Jeśli sprzedawca pisze „4C", w praktyce mówi o D1.
Zobacz też: format D1 · standard wkładu · długopis wielofunkcyjny (multipen)
długopis kulkowy: Długopis z tuszem olejowym o wysokiej lepkości, podawanym przez obracającą się kulkę. Kategoria wyjściowa dla całego serwisu.
Zobacz też: rollerball · długopis żelowy
długopis wielofunkcyjny (multipen): Korpus mieszczący kilka wkładów naraz — zwykle kilka kolorów, często z dołożonym ołówkiem automatycznym — wybieranych osobnymi suwakami albo obrotem korpusu. Niemal zawsze pracuje na wkładach formatu D1, co czyni ten typ najbardziej otwartym na wymianę: wkłady różnych marek są wzajemnie zastępowalne. Ceną są mały zapas tuszu w każdym wkładzie i grubszy przekrój korpusu, który musi pomieścić kilka rurek i mechanizm wyboru.
Zobacz też: format D1 · 4C · mechanizm obrotowy · przekrój
długopis żelowy: Długopis z tuszem żelowym — pigmentem zawieszonym w podłożu wodno-żelowym. Kategoria skomercjalizowana w 1984 roku.
Zobacz też: długopis kulkowy · rollerball
EDC: Skrót od angielskiego „everyday carry" — zestaw przedmiotów noszonych stale przy sobie, a szerzej subkultura dobierająca je pod kątem trwałości, naprawialności i dostępności części. W kontekście długopisów oznacza korpusy metalowe, mechanizmy znoszące kieszeń i klips utrzymujący pióro na miejscu, a przede wszystkim zgodność z powszechnie dostępnym wkładem. Kryteria EDC bywają wprost sprzeczne z kryteriami piśmiennictwa kolekcjonerskiego: liczy się odporność i wymienność, nie wykończenie ani rzadkość.
Zobacz też: kultura modyfikacji · radełkowanie · wkład ciśnieniowy · standard wkładu
format D1: Najmniejszy powszechny format wkładu, stosowany w długopisach wielofunkcyjnych i smukłych korpusach. Nominalna długość to 67 mm, przy czym większość egzemplarzy mierzy w praktyce około 66,7 mm; średnica podawana jest jako około 2,3–2,35 mm. Ten sam format występuje w opisach jako D, D1, mini D i mini D1 — to jedno i to samo. Wkład jest zwykle gładką rurką bez własnej sprężyny, więc powrót końcówki zapewnia mechanizm korpusu.
Zobacz też: standard wkładu · długopis wielofunkcyjny (multipen) · 4C · Parker G2
gilosz: Precyzyjny, powtarzalny wzór ryty maszynowo w metalu, przejęty w piśmiennictwie z technik zegarmistrzowskich i grawerki. W długopisach pokrywa ścianki korpusu; najczęściej przywoływanym przykładem jest sześciokątny Caran d'Ache Ecridor, którego producent opisuje sześć ścian jako ożywione wzorami giloszowanymi — najbardziej znany z nich to Chevron. Efekt jest przede wszystkim dekoracyjny; wyczuwalna faktura pod palcami to skutek uboczny, a nie cel wzoru.
Zobacz też: radełkowanie · przekrój · mechanizm obrotowy
ISO 12757: Dwuczęściowa norma na długopisy kulkowe i wkłady. Część 1 (ISO 12757-1, aktualne wydanie z 2017 r.) ustala minimalne wymagania jakościowe dla zastosowań ogólnych; część 2 (ISO 12757-2:1998, status potwierdzony) dodaje wymagania dla zastosowań dokumentowych, oznaczanych skrótem DOC, czyli pism mających przetrwać lata i oprzeć się próbom przerobienia. Najczęstsze nieporozumienie: napis „ISO 12757-2" na wkładzie mówi o trwałości tuszu, a nie o jego wymiarach. Wymiary profili opisuje się potocznie „normą ISO" (Schmidt określa format D jako zgodny z DIN ISO 12757), ale sposób powoływania się na nią różni się między producentami.
Zobacz też: standard wkładu · tusz pigmentowy a barwnikowy · format D1 · Parker G2
końcówka igłowa: Końcówka, w której kulkę prowadzi smukła walcowa rurka zamiast stożkowego kołnierza. Daje lepszy podgląd miejsca pisania i pewniej prowadzi się wzdłuż linijki, jest natomiast wrażliwsza na wygięcie przy upadku niż końcówka stożkowa. Uwaga na częste nieporozumienie: średnica kulki bywa dokładnie ta sama co w wersji stożkowej — „igłowa" opisuje obudowę końcówki, nie szerokość linii. Istnieją też konstrukcje hybrydowe, łączące smukły profil z wytrzymalszym gniazdem.
Zobacz też: kulka z węglika wolframu · długopis żelowy · format D1
kulka z węglika wolframu: Spiekana kulka pisząca z węglika wolframu, standardowy materiał końcówek długopisów kulkowych i większości żelowych; karty wkładów Schmidta opisują to jako końcówkę ze stali nierdzewnej z kulką TC. Twardość i odporność na ścieranie pozwalają kulce zachować geometrię przez kilometry linii, mimo że pracuje w gnieździe bez smarowania innego niż sam tusz. Alternatywą stosowaną w części wkładów z tuszem płynnym jest kulka ceramiczna. Zużywa się zwykle nie kulka, lecz gniazdo, w którym się obraca.
Zobacz też: długopis kulkowy · końcówka igłowa · wkład
kultura modyfikacji: Praktyka przerabiania tanich długopisów przez użytkowników: wymiana wkładu na inny format, podmiana plastikowych części mechanizmu na metalowe, usuwanie wewnętrznych ograniczników. Sztandarowym przykładem jest Zebra F-701 — przeróbka polega na wyjęciu plastikowego mechanizmu i wstawieniu mosiężnego z modelu F-402 oraz na wypchnięciu plastikowego stożka z czubka, żeby zmieścił się wkład Fishera. Zabieg jest w praktyce nieodwracalny: oryginalny mechanizm i stożek niszczy się przy demontażu. Modyfikacje są zarazem najczystszym dowodem, że wartością długopisu bywa nie konstrukcja, lecz zgodność wymiarowa wkładu.
Zobacz też: EDC · wkład ciśnieniowy · standard wkładu · przycisk zatrzaskowy (knock)
Makrolon: Zastrzeżona nazwa handlowa poliwęglanu firmy Covestro (dawniej Bayer MaterialScience). W piśmiennictwie kojarzona przede wszystkim z Lamy 2000, którego korpus wykonano z Makrolonu wzmocnionego włóknem szklanym i zestawiono ze szczotkowaną stalą nierdzewną. Materiał jest lekki, udarny także w niskich temperaturach i wymiarowo stabilny, a producent oferuje osobne gatunki wzmacniane włóknem szklanym. Matowy, „szczotkowany" wygląd korpusu jest efektem obróbki powierzchni, a nie właściwością samego tworzywa — czysty poliwęglan jest przezroczysty.
Zobacz też: radełkowanie · przekrój · gilosz
mechanizm obrotowy: Mechanizm chowania końcówki uruchamiany obrotem części korpusu względem drugiej.
Zobacz też: mechanizm zatrzaskowy
mechanizm zatrzaskowy: Mechanizm chowania końcówki uruchamiany naciśnięciem przycisku, zwykle na końcu korpusu. Powszechnie nazywany „klikiem” — tego określenia nie używamy.
Zobacz też: mechanizm obrotowy
Parker G2: Standard wymiarowy wkładu kulkowego, znormalizowany jako ISO 12757-2. Nie mylić z Pilot G-2 — linią długopisów żelowych. To dwie zupełnie różne rzeczy, a ich mylenie jest najczęstszym błędem w tej dziedzinie.
Zobacz też: standard wkładu · Pilot G-2
Pilot G-2: Linia długopisów żelowych produkowana przez Pilot. Nazwa handlowa modelu, nie standard wkładu. Nie ma związku z Parker G2.
Zobacz też: Parker G2
przekrój: Kształt korpusu w przekroju poprzecznym: okrągły, sześciokątny, ośmiokątny, trójkątny lub wielopłaszczyznowy. Cecha konstrukcyjna, nie ozdobna — decyduje o chwycie i o tym, czy długopis toczy się po blacie.
przycisk zatrzaskowy (knock): Element mechanizmu zatrzaskowego, który naciska się, by wysunąć końcówkę. Bywa umieszczony na końcu korpusu, z boku (wtedy po angielsku side knock) albo wbudowany w klips. W polskiej terminologii serwisu mechanizm nazywamy zatrzaskowym, a jego przycisk — po prostu przyciskiem; angielskie „knock" oznacza sam przycisk, nie cały mechanizm, i bywa w opisach mylnie używane zamiennie z „click".
Zobacz też: mechanizm zatrzaskowy · mechanizm obrotowy · kultura modyfikacji
radełkowanie: Faktura nacięta lub wtłoczona w metal — siatka skośnych rowków albo równoległe pierścienie — stosowana na sekcji chwytu długopisów toczonych z metalu. Poprawia pewność chwytu na materiałach śliskich, takich jak stal, tytan czy mosiądz, i maskuje drobne rysy z użytkowania. Gęstość i głębokość rowków decydują o tym, czy chwyt jest wyraźnie szorstki, czy tylko delikatnie wyczuwalny; u Tactile Turn płytkie rowki biegną przez cały korpus, w innych konstrukcjach radełkowana jest wyłącznie strefa chwytu.
Zobacz też: EDC · gilosz · kultura modyfikacji
rollerball: Długopis z tuszem wodnym podawanym przez kulkę. Tusz jest rzadszy niż w długopisie kulkowym, ślad ciemniejszy, zużycie szybsze.
Zobacz też: długopis kulkowy · długopis żelowy
standard wkładu: Zestaw wymiarów (długość, średnica, kształt końcówki i kołnierza) pozwalający używać wkładów różnych producentów w tym samym korpusie. Nazwa standardu bywa tożsama z nazwą modelu, który go spopularyzował — patrz Parker G2.
Zobacz też: wkład · Parker G2
tiksotropia: Właściwość cieczy, której lepkość spada pod wpływem ścinania i wraca po ustaniu ruchu. W długopisie oznacza to, że tusz spoczywa we wkładzie jako gęsta masa i upłynnia się dopiero pod obracającą się kulką, a po zatrzymaniu znów gęstnieje i uszczelnia końcówkę. Na tym opierają się tusze żelowe (nośnikiem bywa guma ksantanowa) oraz tusze wkładów ciśnieniowych, które Fisher wprost nazywa tiksotropowymi. Termin bywa mylony z samym rozrzedzaniem ścinaniem — tiksotropia zakłada dodatkowo, że powrót lepkości zajmuje czas.
Zobacz też: długopis żelowy · wkład ciśnieniowy · tusz niskolepki
tusz niskolepki: Tusz olejowy o obniżonej lepkości, łączący trwałość tuszu olejowego z płynnością zbliżoną do żelowego. W materiałach anglojęzycznych „low-viscosity”.
Zobacz też: długopis kulkowy
tusz pigmentowy a barwnikowy: W tuszu barwnikowym substancja barwiąca jest rozpuszczona w nośniku, w pigmentowym — zawieszona jako nierozpuszczalne cząstki. Pigment daje wyższą odporność na wodę i światło i jest trudniejszy do usunięcia z papieru, dlatego trafia tam, gdzie liczy się trwałość zapisu; Sakura opisuje swój tusz Pigma jako wodoodporny, odporny na blaknięcie i chemikalia oraz trudny do przerobienia na dokumencie. Barwnik bywa jaśniejszy i prostszy w produkcji, ale szybciej płowieje. Podział przecina kategorie długopisów — pigmentowe i barwnikowe bywają zarówno żele, jak i tusze płynne.
Zobacz też: ISO 12757 · długopis żelowy · rollerball · tusz termowrażliwy
tusz termowrażliwy: Tusz, którego barwnik traci barwę pod wpływem ciepła i odzyskuje ją w niskiej temperaturze. W długopisach Pilot FriXion tarcie dołączoną końcówką podgrzewa zapis i linia znika; Pilot podaje, że tusz wraca w okolicach -10 °C, i ostrzega, że zapis znika także sam, gdy notatnik zostanie w nagrzanym samochodzie. Kluczowa różnica wobec „ścierania": tusz nie jest usuwany z papieru, tylko odbarwiany, więc pozostaje w nim i może powrócić. Producent wprost odradza używanie takich długopisów do egzaminów, czeków i dokumentów urzędowych.
Zobacz też: tusz pigmentowy a barwnikowy · długopis żelowy · ISO 12757
wkład: Wymienna jednostka pisząca: zbiornik tuszu zakończony końcówką z kulką. W tekstach anglojęzycznych „refill”. Konsekwentnie używamy słowa „wkład”, także w odniesieniu do standardów wymiarowych.
Zobacz też: standard wkładu · mechanizm zatrzaskowy
wkład ciśnieniowy: Zamknięty wkład, w którym tusz jest wypychany do końcówki przez sprężony gaz oddzielony od niego pływakiem, zamiast opadać grawitacyjnie. Dzięki temu pisze pod dowolnym kątem, do góry nogami, pod wodą i na tłustym papierze; Fisher podaje dla swoich wkładów zakres pracy od -34 °C do 121 °C. Wymaga tuszu tiksotropowego, który w spoczynku uszczelnia końcówkę i nie pozwala gazowi wypchnąć tuszu na zewnątrz. Format tych wkładów jest własnościowy — w cudzych korpusach zwykle wymaga adaptera lub przeróbki, co uczyniło z niego typowy obiekt modyfikacji.
Zobacz też: tiksotropia · wkład · kultura modyfikacji